Rusya-Ukrayna gerilimi Zaporijya Nükleer Güç Santrali'nin güvenliğini zorluyor

Ekonomi - Zaporijya Nükleer Güç Santrali'nde yıl başından bu yana 15'inci kez yaşanan kesintiler güvenliğin giderek daha kırılgan hale geldiğini gösteriyor

Ekonomi Haberleri - EMRE GÜRKAN ABAY - Avrupa'nın en büyük nükleer santrali Zaporijya Nükleer Güç Santrali'nde (NGS) sıklaşan elektrik kesintileri, çevresindeki saldırılar, personel kayıpları ve yakıt ikmalindeki güçlükler tesis güvenliğinin korunmasını giderek güçleştiriyor.

Rusya'nın kontrolündeki Zaporijya NGS'den dün yapılan açıklamada, santralin dış elektrik bağlantısının yeniden kesildiği ve yedek dizel jeneratörlerin devreye girdiği bildirildi.

Santralin ihtiyaçları için elektrik sağlayan yüksek gerilim hattındaki hasarın ardından koruma sisteminin hattı devre dışı bıraktığı bilgisine yer verilen açıklamada, ekipman ve güvenlik sistemlerinin normal çalıştığı, santral sahası ve gözlem bölgesindeki radyasyon seviyelerinin doğal değerlerde seyrettiği aktarıldı.

Ukrayna'nın devlete ait nükleer enerji şirketi Energoatom da santralin yılbaşından bu yana 15'inci, savaşın başlamasından bu yana ise 27'inci kez dış elektrik bağlantısını kaybettiğini açıkladı.

Energoatom Başkanı Pavlo Kovtoniuk, sıklaşan kesintilerin santraldeki ekipmanı yıprattığını belirterek, Zaporijya NGS’de durum kötüleşiyor, ekipmanın durumunda bozulma görüyoruz. değerlendirmesinde bulundu.

Kovtoniuk, özellikle dizel jeneratörlerin kısa sürelerle sık sık devreye girmesinin ekipman üzerindeki yükü artırdığına dikkati çekti.

Jeneratörler santralin güvenlik sistemini besliyor

AA muhabirinin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) açıklamalarından derlediği bilgilere göre, 2022'den bu yana elektrik üretmeyen Zaporijya NGS'deki altı reaktörün tamamı soğuk durdurma konumunda tutuluyor. Ancak kapalı reaktörlerle kullanılmış nükleer yakıtın soğutulması için santralin dışarıdan elektrik almaya devam etmesi gerekiyor.

Dışarıdan alınan elektrik, soğutma pompaları ile kontrol, haberleşme ve radyasyon izleme sistemlerini çalıştırıyor. Şebeke bağlantısı kesilince söz konusu sistemlerin ihtiyaç duyduğu enerjiyi dizel jeneratörler karşılıyor.

Jeneratörler, reaktörleri çalıştırmak veya elektrik şebekesine enerji vermek yerine santrali güvenli konumda tutan sistemleri besliyor.

Santraldeki çok sayıda jeneratör birbirini yedekliyor. Jeneratörlerden biri arızalandığında diğerleri elektrik sağlamayı sürdürürken, gerektiğinde hareketli jeneratörler de devreye girebiliyor.

IAEA'nın 15 Temmuz tarihli açıklamasına göre, o tarihteki elektrik kesintisi sırasında kullanılabilir durumdaki 19 acil durum dizel jeneratörü otomatik olarak çalıştı. Dış elektrik yeniden sağlanınca jeneratörler durdurularak bekleme konumuna geçirildi.

En ciddi risk, dış elektrik bağlantısı kesikken bütün jeneratörlerin devre dışı kalması veya dizel yakıtın tükenmesiyle ortaya çıkıyor. Söz konusu durumda soğutma pompaları durabilir, reaktörler ile kullanılmış yakıt havuzlarındaki su ısınmaya başlayabilir.

Elektriğin uzun süre geri getirilememesi halinde soğutma suyu azalırken, nükleer yakıtın zarar görmesi ve çevreye radyoaktif madde salınması riski artıyor.

Reaktörlerin uzun süredir kapalı tutulması, ısının çalışan bir nükleer santrale kıyasla daha yavaş yükselmesini sağlayarak müdahale için daha fazla zaman kazandırıyor. Ancak elektrik ve soğutmanın yeniden sağlanmasındaki uzun bir gecikme, riski kademeli biçimde büyütüyor.

IAEA, uzun süreli kesintilere karşı kullanılmış yakıt havuzlarındaki su seviyelerinin yükseltildiğini açıkladı. Söz konusu tedbir, soğutmanın kesilmesi halinde suyun kaynamaya başlamasına kadar geçecek süreyi uzatıyor.

Jeneratörlerin çalışma süresini santraldeki dizel yakıt miktarı belirliyor. Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachev, 10 Temmuz'da mevcut stoğun yaklaşık 11 günlük çalışmaya yeteceğini söylemiş, uzun süreli bir kesintiye karşı bütün depoların doldurulması gerektiğini belirtmişti.

Son kesinti sırasında santraldeki güncel yakıt miktarına ilişkin bilgi paylaşılmadı.

IAEA da askeri faaliyetlerin yakıt sevkiyatında zaman zaman aksamalara yol açtığını bildirirken, IAEA Başkanı Rafael Grossi kesintisiz dizel tedarikinin santral güvenliği açısından hayati önem taşıdığını vurguladı.

Saldırılar santral çalışanlarını da etkiliyor

Santraldeki son elektrik kesintisi, çalışanların da doğrudan etkilendiği saldırıların arttığı bir döneme denk geldi. IAEA, 18 Ağustos’ta santral çalışanlarının kullandığı otobüs durağına insansız hava aracı (İHA) ile düzenlenen saldırıda bir kişinin hayatını kaybettiğini, üçü ağır olmak üzere 15 kişinin yaralandığını bildirdi.

Rus yönetimi saldırıdan Ukrayna'yı sorumlu tutarken, IAEA, İHA'nın kaynağına ilişkin değerlendirme yapmadı.

Grossi, nükleer santraller ile çalışanlarına yönelik askeri faaliyetlerin durdurulması çağrısında bulunarak, Söz konusu eylemler, çatışma sırasında nükleer emniyet ve güvenlik açısından büyük risk yaratıyor. ifadesini kullandı.

Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom'un Genel Müdürü Aleksey Likhachev de geçen ay santralin başmühendisi Aleksandr Yakovlev ile yanındaki şoförün bir başka İHA saldırısında yaşamını yitirdiğini açıklamıştı.

Likhachev, saldırıların santralin yer aldığı Energodar'daki elektrik ve su altyapısına zarar verdiğini, buna rağmen güvenlik sistemlerinin normal çalıştığını ve radyasyon seviyelerinin doğal değerlerde seyrettiğini belirtmişti.

Santrale elektrik sağlayan tek hat kaldı

Saldırılar ve çatışmalar, santralin dışarıdan elektrik aldığı hatların büyük bölümünü devre dışı bıraktı. Savaş öncesinde 10 ayrı hattan elektrik şebekesine bağlanan Zaporijya NGS'ye son dönemde dış elektrik sağlayabilen yalnızca Ferosplavna-1 hattı kaldı.

Santralin ana bağlantısı Dniprovska hattı martta devre dışı kaldı. IAEA'nın Rusya ve Ukrayna ile yürüttüğü görüşmeler sonucunda sağlanan yerel ateşkes sırasında haziranda onarılan hat, bağlantılı trafo merkezindeki ağır hasar yüzünden yeniden kullanıma açılamadı.

IAEA verilerine göre Zaporijya NGS, savaşın başlamasından Mart 2026'ya kadar dış elektrik bağlantısını 12 kez kaybetti.

Kesinti sayısı haziranda 18'e, 8 Ağustos'ta ise 25'e yükseldi. Energoatom, son kesintiyle toplam sayının 27'ye çıktığını duyurdu.

Grossi, kesintilerdeki artışın endişe verici olduğunu belirterek, Sık dış elektrik kesintileri, Zaporijya NGS'nin şebeke bağlantısındaki kırılganlığı gösteriyor. değerlendirmesini yaptı.

Santralin geleceği de anlaşmazlık konusu

Rusya, Mart 2022'den bu yana kontrolünde tuttuğu Zaporijya NGS'yi Rosatom bünyesinde yönetirken, tesisin ileride yeniden elektrik üretmesine yönelik hazırlıklarını sürdürüyor.

Ukrayna ise santralin askerden arındırılmasını, kendi kontrolüne ve lisanslı işletmeci Energoatom'a iade edilmesini talep ediyor.

Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, santraldeki her dış elektrik kaybının kaza riskini artırdığını savunurken, IAEA uzmanlarının bazı bölümlere erişimindeki sınırlamaların güvenlik durumunun kapsamlı şekilde değerlendirilmesini engellediğini ileri sürüyor.

ABD Başkanı Donald Trump da Mart 2025'te ülkesinin elektrik ve altyapı alanındaki uzmanlığıyla Ukrayna'daki nükleer santrallerin işletilmesine yardım edebileceğini belirtmişti.

Elektrik hatlarının onarılması için gereken yerel ateşkes görüşmeleri ile sahadaki teknik arabuluculuk faaliyetlerini yürüten IAEA, taraflara Zaporijya NGS çevresinde azami askeri itidal çağrısı yapıyor.