Dünya Göçmen Kuşlar Günü, göçmen kuşların korunmasına dikkati çekmek amacıyla, kuşların üreme alanlarına göç ettiği mayıs ayının ikinci cumartesi günü ve kışlama alanlarına döndüğü ekim ayının ikinci cumartesi günü olmak üzere yılda iki kez kutlanıyor.
Dünya genelinde yaklaşık 11 bin kuş türünün yaklaşık yüzde 20'si, her yıl daha uygun beslenme ve yaşam koşulları bulmak için göç ediyor. Göçmen kuşlar, küresel biyolojik çeşitliliğin önemli bir parçası olmasının yanı sıra ekosistemlerin işleyişinde de önemli rol oynuyor. Göçmen kuş türlerinin yüzde 51'inin dünya genelindeki popülasyonlarının azaldığı tahmin ediliyor. 1500'lü yıllardan bu yana en az 189 kuş türünün neslinin tükendiği veya doğal ortamında yok olduğu, bunların yüzde 4 ila 8'ini ise göçmen kuşların oluşturduğu tahmin ediliyor.
Uluslararası Doğayı Koruma Birliğine (IUCN) göre, 43 göçmen kuş türünün nesli "kritik tehlike" altında bulunuyor. Popülasyonlardaki düşüşün başlıca nedenleri arasında habitat kaybı ve bozulması, iklim değişikliği, istilacı türler, aşırı avlanma ve çarpışmalar gibi insan kaynaklı tehditler yer alıyor.
Özellikle bu kategorideki türler için habitat kaybı ve bozulması, yüzde 65 ile en önemli tehdit olarak öne çıkıyor. Bunu aşırı avlanma, istilacı memelilerin avcılığı, endüstriyel balıkçılığa bağlı tesadüfi avlanma ve zehirlenme izliyor.
Bu yıl ikincisi 10 Ekim'de kutlanacak Dünya Göçmen Kuşlar Günü'nün teması, "Her Kuş Önemlidir-Sizin Gözleminiz Önem Taşır" olarak belirlendi.
Bu kapsamda, göçmen kuşların popülasyonları, yaşam alanları ve bu türleri etkileyen faktörlere ilişkin veri toplamada halkın yaptığı gözlemlerin önemine dikkat çekiliyor. Bu gözlemler, göçmen kuşların korunmasına yönelik bilimsel bilgi birikimine katkı sağlıyor.
"Hangi alanların korunması gerektiğini belirlememize yardımcı oluyor"
AA muhabirine değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Çağan Şekercioğlu, vatandaş biliminin, doğaseverlerin gözlemleriyle bilimsel araştırmalara katkıda bulunması anlamına geldiğini söyledi.
Bilim insanlarının her yerde, her gün gözlem yapamayacağına işaret eden Şekercioğlu, "Aynı sabah hem Kars'ta hem Utah'ta kuş sayamam. Mahallesinde, bahçesinde ya da köyünde gördüğü kuşu eBird ya da iNaturalist gibi platformlara kaydeden gözlemciler bu boşluğu dolduruyor." dedi.
Yalnızca eBird adlı veri platformunda 2 milyardan fazla gözlem kaydı olduğuna dikkati çeken Şekercioğlu, şöyle devam etti:
"Tek başımıza hiçbir zaman bu kadar veri toplayamazdık. Vatandaşların kayıtları sayesinde göçmen kuşların hangi rotaları kullandığını, nerelerde konakladığını ve sayılarının yıllar içinde nasıl değiştiğini takip edebiliyoruz. Aynı kayıtlar, hangi türlerin azaldığını ve hangi alanların korunması gerektiğini belirlememize de yardımcı oluyor."
Şekercioğlu, köydeki bir sulak alanda göç döneminde düzenli kayıt tutulmasının, bölgenin göçmen kuşlar için önemli bir beslenme ve dinlenme alanı olduğunu belgelemeye yardımcı olacağını kaydetti.
Aynı yerde yıllarca tutulan kayıtların sayılardaki düşüşü ve göç zamanlarındaki kaymayı da gösterdiğine değinen Şekercioğlu, sözlerini şöyle tamamladı:
"Bu veri, sulak alanın kurutulmasına ya da doğal alanın yapılaşmaya açılmasına karşı bilimsel gerekçe oluşturabilir. Bunun için biyolog ya da profesör olmanız gerekmiyor. Gördüğünüz kuşun türünü, sayısını, yerini ve tarihini doğru kaydedip paylaşmanız yeterli. Bu yılın teması 'Her Kuş Önemlidir-Sizin Gözleminiz Önem Taşır', veri açısından kelimesi kelimesine doğru."
