Kamerun'da Cumhurbaşkanı Biya'nın 2 aydır ülkesine dönmemesi tartışmaları derinleştirdi

Yaounde Haberleri - AHMET EMİN DÖNMEZ - Kamerun Cumhurbaşkanı Paul Biya’nın 7 Haziran’da eşi Chantal Biya ve resmi heyetle Avrupa’ya gitmesinin ardından 2 ay geçmesine rağmen ülkeye dönmemesi ve bu süre boyunca kamuoyu önüne çıkmaması, ülkede Biya'nın sağlık durumu, devlet yönetimi ve iktidarın geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Cumhurbaşkanlığından yapılan açıklamaya göre Biya, eşi Chantal Biya ve beraberindeki resmi heyetle 7 Haziran’da başkent Yaounde’den ayrılarak Avrupa’ya gitti.

Ziyaretin kısa süreli olacağı belirtilmesine rağmen dönüş tarihine ilişkin bugüne kadar herhangi bir açıklama yapılmadı.

Biya’nın İsviçre’nin Cenevre kentinde olduğuna ilişkin haberler, Kamerun ve uluslararası basında geniş yer alırken resmi makamlar Biya'nın bulunduğu ülkeyi açıklamadı.

Hükümetten yapılan açıklamalarda Biya’nın Avrupa’da özel ziyaret gerçekleştirdiği belirtilirken Cumhurbaşkanının Cenevre’de bulunduğu bilgisi resmi makamlarca doğrulanmadı.

93 yaşındaki Biya'nın 2 aydır ülkeye dönmemesi, sağlık durumuna ilişkin iddiaların da yeniden gündeme gelmesine neden oldu.

Hükümet, daha önce Biya’nın tedavi gördüğüne ilişkin haberleri yalanlayarak Cumhurbaşkanı'nın yurt dışındayken de devlet işlerini yürüttüğünü açıklamıştı ancak Biya’nın ne zaman ülkeye döneceği veya kamuoyu önüne çıkacağı konusunda resmi takvim paylaşılmadı.

Cumhurbaşkanının sağlık durumuna ilişkin doğrulanmış herhangi bir teşhis ya da hastanede tedavi gördüğünü ortaya koyan resmi açıklama da bulunmuyor.

İletişim Bakanı ve Hükümet Sözcüsü Rene Emmanuel Sadi, 3 Ağustos'ta yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Biya’nın sağlık durumunun iyi olduğunu belirterek kamuoyunda dolaşan iddiaların “asılsız spekülasyonlardan ibaret” olduğunu ifade etti.

Sadi, Biya’nın anayasal yetkilerini kullanmayı sürdürdüğünü, devlet işlerinin kesintisiz devam ettiğini ve Cumhurbaşkanının kısa süre içerisinde Kamerun’a döneceğini söyledi.

Muhalefetteki Kamerun Demokratik Birliği (UDC), Cumhurbaşkanı'nın uzun süren yurt dışı ziyareti sırasında devlet yönetiminin işleyişine ilişkin kamuoyuna açıklama yapılmasını istedi.

Kamerun Değişim Cephesi (FCC) Genel Başkanı Jean Michel Nintcheu ise Anayasa Mahkemesine çağrıda bulunarak cumhurbaşkanlığı makamının boşaldığının ilan edilmesini istedi.

Ancak anayasal prosedür uyarınca böyle bir karar alınabilmesi için Cumhurbaşkanının görevini kalıcı olarak yerine getiremediğinin yetkili kurumlarca tespit edilmesi gerekiyor.

Biya, 2 aydır ülke dışında olmasına rağmen orduda kapsamlı değişikliğe gitti

Cumhurbaşkanı Biya'nın imzasıyla 4 Ağustos’ta yayımlanan kararnamelerle Kamerun ordusunda kapsamlı görev değişikliğine gidildi.

Kararnameler kapsamında çok sayıda generalin terfi ve ataması yapılırken Cumhurbaşkanlığı Muhafızlarının Komutanı Raymond Jean Charles Beko’o Abondo tuğgeneralliğe terfi ettirildi.

Genelkurmay Başkan Yardımcılığı görevine Tümgeneral Hippolyte Ebaka atanırken dört müşterek askeri bölgenin komutanı değiştirildi.

Ayrıca ülkenin farklı askeri bölgelerine yeni komutanlar atanırken kara, hava ve deniz kuvvetleri ile jandarma teşkilatında da çok sayıda üst düzey atama ve terfi yapıldı.

Söz konusu kararname, Biya’nın yaklaşık 2 aydır ülke dışında bulunmasına rağmen anayasal yetkilerini kullanmaya devam ettiğini ortaya koyarken kapsamlı askeri atamalar Kamerun kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı yeniden oluşturuldu

Kamerun Parlamentosu, 4 Nisan 2026’da kabul edilen anayasa değişikliğiyle 1972’de kaldırılan cumhurbaşkanı yardımcılığı makamını yeniden oluşturdu.

Anayasa değişikliğine göre, cumhurbaşkanı tarafından atanacak cumhurbaşkanı yardımcısı, cumhurbaşkanının ölmesi, istifa etmesi veya görevini kalıcı olarak yerine getirememesi durumunda görev süresinin kalan bölümünü tamamlayacak.

Ancak anayasa değişikliği yürürlüğe girmesine rağmen bu göreve henüz herhangi bir atama yapılmadı.

Cumhurbaşkanı yardımcılığı görevine kimin getirileceğine ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken siyasi kulisler ve yerel basında Cumhurbaşkanı’nın oğlu Franck Biya ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Ferdinand Ngoh Ngoh’un adı, olası adaylar arasında sıkça dile getiriliyor.

Muhalefet, düzenlemenin cumhurbaşkanına halefini belirleme imkanı tanıdığı gerekçesiyle değişikliği eleştirirken iktidar kanadı, bunun devlet yönetiminde sürekliliği sağlamayı amaçladığını savunuyor.

Son seçimler sonrası itirazlar ve siyasi kriz

Kamerun’da 12 Ekim 2025’te düzenlenen cumhurbaşkanı seçimlerinin ardından, Anayasa Mahkemesinin açıkladığı kesin sonuçlara göre, Biya oyların yüzde 53,66’sını alarak yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Eski İstihdam ve Mesleki Eğitim Bakanı Issa Tchiroma Bakary ise yüzde 35,19 oyla ikinci sırada yer aldı.

Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Bakary, seçimleri kazandığını öne sürerek sonuçları tanımadığını açıkladı. Bakary, seçim sürecinde usulsüzlük yapıldığını iddia ederken bazı muhalefet partileri de seçimlerin şeffaf şekilde yürütülmediğini savundu.

Hükümet ise seçimlerin yasal çerçevede gerçekleştirildiğini ve Anayasa Mahkemesinin açıkladığı sonuçların nihai olduğunu belirterek iddiaları reddetti.

Seçim sonuçlarının ardından Douala, Garoua ve Yaounde başta olmak üzere çeşitli kentlerde protestolar düzenlenirken gösteriler sırasında güvenlik güçleri ile protestocular arasında çatışmalar yaşandı. Muhalefet, güvenlik güçlerinin orantısız güç kullandığını öne sürerken hükümet kamu düzeninin korunması amacıyla gerekli önlemlerin alındığını savundu.

Protestolarda, Kamerun hükümetinin açıkladığı resmi verilere göre 16 kişi hayatını kaybetti, 800’den fazla kişi gözaltına alındı.

Buna karşılık, Birleşmiş Milletler kaynakları en az 48 sivilin yaşamını yitirdiğini bildirirken muhalefet ve bazı insan hakları kuruluşları ölü sayısının 55’e ulaştığını öne sürdü.

Hakkında soruşturmalar başlatılmasının ardından Kamerun’dan ayrılan Bakary, Gambiya’ya giderek burada insani gerekçelerle geçici sığınma hakkı aldığını açıkladı.

Gambiya hükümeti de Bakary'nin ülkeye kabul edildiğini doğrularken Gambiya topraklarının Kamerun’a yönelik siyasi veya yıkıcı faaliyetler için kullanılmasına izin verilmeyeceğini bildirdi.

Biya’nın 44 yıla yaklaşan iktidarı

Kamerun’un ilk Cumhurbaşkanı Ahmadou Ahidjo’nun istifasının ardından 6 Kasım 1982’de anayasal süreç kapsamında cumhurbaşkanlığı görevini devralan Paul Biya, 44 yıldır ülkeyi yönetiyor.

Daha önce 1975-1982 yıllarında başbakan olarak görev yapan Biya, 1984, 1988, 1992, 1997, 2004, 2011, 2018 ve 2025’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanarak görevini sürdürdü.

2008’de kabul edilen anayasa değişikliğiyle, cumhurbaşkanlığı için uygulanan dönem sınırlaması kaldırılırken bu düzenleme, Biya’nın yeniden aday olmasının önünü açtı. Biya, Ekim 2025’te yapılan son cumhurbaşkanı seçimlerini de kazanarak görev süresini uzattı.

93 yaşındaki Biya, dünyanın görevdeki en yaşlı devlet başkanı ünvanını taşımayı sürdürürken, 44 yıllık iktidarıyla Afrika’nın en uzun süre görev yapan liderleri arasında yer alıyor.