Yapay zeka fabrikaları KOBİ ve girişimcilere seviye atlatacak

Ankara Haberleri - ZEYNEP DUYAR - Türkiye, yapay zeka alanında yatırım, üretim ve girişimcilik ekosistemini büyütmek amacıyla Yapay zeka büyüme bölgeleri ve yapay zeka fabrikaları kuracak, temel araştırmadan şirketlerin ölçeklenmesine kadar uzanan iki aşamalı fon mekanizmasını devreye alacak.

AA muhabirinin edindiği bilgiye göre, 2026-2030 dönemi Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinesinde yapay zeka alanındaki özel yatırım planları uygulamaya alınıyor.

Kamu kaynakları ile özel sektör yatırımlarının ortak hedefler doğrultusunda harekete geçirilerek 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması hedefi için kamu bütçesi, özel sektör yatırımları, uluslararası fonlar, teşvik mekanizmaları ve kamu-özel işbirlikleri kullanılacak.

Bir yıl içinde ilk yapay zeka büyüme bölgesi ilan edilecek

Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarını hızlandırmak amacıyla enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden hazırlanmış yapay zeka büyüme bölgeleri oluşturulması için düğmeye basıldı.

Hızlandırılmış izin ve ruhsat süreçleriyle yedekli yüksek kapasiteli fiber bağlantıya sahip olacak özel statülü bölgelerin içinde birden fazla şirketin aynı anda yararlanabileceği yapay zeka fabrikaları yer alacak.

Düşük karbonlu elektrikle beslenecek fabrikalar, büyük ölçekli hesaplama kapasitesini veri alanları, model geliştirme araçları, test ortamları, teknik destek ve ürünleştirme hizmetleriyle birleştirecek. Ana veya öncü yatırımcılar ve işletmecilerden (ankraj), KOBİ'ler, girişimler ve araştırmacılar için kapasite ayırmaları, mentörlük sağlamaları ve yerel ekosisteme katkıda bulunmaları beklenecek.

Bir yıllık dönemde ilk büyüme bölgesinin ilan edilmesi ve ankraj yatırımcıların seçilmesi, 2027 sonuna kadar en az bir bölgenin ilk faz kapasitesiyle faaliyete geçirilmesi hedefleniyor.

2028 sonuna kadar ise en az 5 büyüme bölgesinin ilan edilmesi, bunlardan en az 3'ünün faaliyete geçmesi, en az 3 bölgesel mükemmeliyet merkezi ve 6 erişim noktasının açılması öngörülüyor. Faaliyete alınan kapasitede yüzde 70 kullanım oranına ulaşılması amaçlanıyor.

Böylece yapay zeka fabrikaları aracılığıyla KOBİ'ler ve girişimcilere seviye atlatması öngörülüyor.

İki fonlu Yapay Zeka Finansman Merdiveni kurulacak

Temel araştırmadan girişimlerin ölçeklenmesine kadar uzanan süreci desteklemek üzere iki fondan oluşan Yapay Zeka Finansman Merdiveni oluşturulacak.

Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu, temel ve uygulamalı araştırmalar ile erken aşama projeleri destekleyecek. Bu fon aracılığıyla projelere en az 10 milyar lira kaynak aktarılması ve desteklenen projelerin en az yüzde 40'ının pilot uygulama veya prototip aşamasına ilerlemesi sağlanacak.

Araştırma fonundan olgunlaşarak çıkan veya ürün-pazar uyumunu kanıtlayan yerli girişimler ise 15 milyar lira büyüklüğündeki Yapay Zeka Büyüme Fonu üzerinden desteklenecek.

Fonla en az 20 yapay zeka girişiminin yatırımına katkı sağlanacak. Kullanılan her birim kamu kaynağına karşılık en az iki birim özel sermayenin harekete geçirilmesi hedefleniyor.

Fon, kamu ile özel yatırımcının eşit koşullarda ortak yatırım yapması, yerli ve yabancı risk sermayesi fonlarına kaynak aktarılması ile girişimlere borçlanma ve garanti desteği sağlanması olmak üzere üç mekanizma üzerinden çalışacak.

Finansman mekanizması Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ana sorumluluğunda, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK ve Türkiye Varlık Fonu işbirliğinde yürütülecek.

Küçük işletmelere 1000 yapay zeka kuponu

KOBİ'lerin ve girişimlerin fikirlerini ürüne dönüştürmesi amacıyla ilk 12 ayda en az 1000 yapay zeka kuponu tahsis edilecek. Desteklenen projelerin en az yarısı sahada pilot uygulamaya taşınacak, bunların en az üçte biri kalıcı ürün veya hizmete dönüştürülecek.

Pilotlarda ortalama en az yüzde 10 verimlilik veya kalite artışı sağlanması, denemeden pilota geçiş süresinin en çok 4 ay, pilottan ürüne dönüşümün ise en çok 6 ay olması hedefleniyor.

Yapay zeka ve veri merkezi alanında 2030'a kadar en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı yatırımın harekete geçirilmesi ve en az 1 gigavat kurulu güce ulaşılması planlanıyor. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamındaki veri merkezi ve yapay zeka çağrıları, bu yatırımların teşvik omurgasını oluşturacak.

Uluslararası yatırımcılar için kurulacak tek pencere üzerinden ön uygunluk değerlendirmesi ve yatırım yol haritası en fazla 30 iş gününde tamamlanacak.

Sektörel yapay zeka modellerinin ihracatı kapsamında 2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına, 3 öncelikli pazarda aktif ortaklığa, yurt dışında en az 25 kurumsal konuşlandırmaya ve en az 100 milyon lira model ihracat gelirine ulaşılması amaçlanıyor.