ANALİZ- Rus İHA tehdidi karşısında NATO'nun doğu kanadı: Doğu Nöbeti Operasyonu ve caydırıcılık arayışı

İstanbul Haberleri - Milli İstihbarat Akademisi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney, Rus İHA’sının Romanya’ya düşmesinin NATO’nun güvenlik mimarisi açısından ne anlama geldiğini ve bu gelişmenin ittifakın savunma yaklaşımına olası etkilerini AA Analiz için kaleme aldı.

***

Rusya’ya ait bir insansız hava aracının (İHA) geçtiğimiz günlerde NATO üyesi Romanya’nın Galați kentindeki bir apartmana isabet etmesi ve iki kişinin yaralanması, Ukrayna-Rusya Savaşı’nın etkilerinin artık yalnızca savaşan taraflarla sınırlı kalmadığını bir kez daha göstermiştir. Her ne kadar Rus insansız hava araçlarının NATO hava sahasını ihlal etmesi yeni bir durum olmasa da bu olayda NATO ve Avrupa Birliği (AB) üyesi bir ülkenin vatandaşlarının yaralanmış olması meselenin güvenlik boyutunu daha da öne çıkarmıştır. Olayın ardından Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan, Rusya’ya karşı orantılı önlemler alınacağını açıklarken, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de yaşananları kınamış ve NATO topraklarının savunulacağı mesajını vermiştir.

Bu gelişme, Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana NATO’nun karşı karşıya kaldığı yeni güvenlik sorunlarının bir örneğidir. Son yıllarda Ukrayna’daki savaş nedeniyle Moldova, Romanya, Polonya ve Baltık ülkeleri gibi NATO ve NATO dışındaki komşu devletlerin hava sahaları çeşitli insansız hava araçları ve füzeler tarafından ihlal edilmiştir. Bu durum, NATO’nun doğu kanadındaki güvenlik mimarisinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır.

- NATO'nun doğu kanadını güçlendirme çabaları

NATO, Rusya’nın 2014'te Kırım’ı ilhak etmesinin ardından doğu kanadını güçlendirmek amacıyla çeşitli önlemler almaya başlamıştır. Bu kapsamda Kuvvetlendirilmiş İleri Mevcudiyet (Enhanced Forward Presence) girişimi hayata geçirilmiş, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin ardından ise Yüksek Hazırlık Seviyeli Müşterek Görev Gücü (Very High Readiness Joint Task Force) ve diğer hızlı müdahale mekanizmaları daha etkin kullanılmaya başlanmıştır. Bu süreçte Romanya, Bulgaristan, Slovakya ve Macaristan’da yeni çok uluslu birlikler konuşlandırılarak NATO’nun doğu sınırındaki askeri varlığı artırılmıştır.

Doğu kanadındaki güvenlik endişeleri, 10 Eylül 2025’te Polonya hava sahasının yaklaşık 20 Rus İHA’sı tarafından ihlal edilmesiyle yeni bir boyut kazanmıştır. Polonya ve NATO müttefiklerinin müdahalesi sonucunda bazı İHA’lar düşürülmüş ve Ukrayna-Rusya Savaşı süresince ilk kez Rus insansız hava araçları bir NATO üyesi ülkenin toprakları üzerinde etkisiz hale getirilmiştir. Varşova yönetimi olayı bir saldırganlık eylemi olarak değerlendirerek Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 4. maddesi kapsamında müttefikleriyle istişarelerde bulunmuştur.

Bu gelişmelerin ardından NATO, 12 Eylül 2025'te Baltık Denizi’nden Karadeniz’e uzanan doğu kanadının savunmasını güçlendirmek amacıyla Doğu Nöbeti Operasyonu'nu (Operation Eastern Sentry) başlatmıştır. Süresiz olarak planlanan bu girişim, yeni bir stratejik konseptten ziyade ortaya çıkan güvenlik risklerine karşı acil bir tedbir ve savunma mekanizması olarak değerlendirilmelidir. Operasyonun temel amacı, NATO’nun doğu kanadındaki hava savunmasını güçlendirmek, hava devriyelerini artırmak, istihbarat paylaşımını geliştirmek ve İHA tehditlerine karşı daha etkili bir savunma sistemi oluşturmaktır.

Doğu Nöbeti Operasyonu, NATO’nun son yıllarda giderek daha fazla önem verdiği bütünleşik savunma anlayışının bir yansımasıdır. Operasyon kapsamında hava savunma sistemlerinin modernizasyonu, uçaksavar kapasitesinin artırılması, siber ve lojistik unsurların savunma planlamasına daha fazla entegre edilmesi ve müttefikler arasında koordinasyonun güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Böylece NATO’nun doğu kanadında kara ve deniz kuvvetlerinin de dahil olacağı çok katmanlı ve hızlı tepki verebilen bir savunma yapısı oluşturulması amaçlanmaktadır.

- Değişen tehditlere karşı NATO'nun yeni savunma modeli arayışları

Bununla birlikte NATO’nun karşı karşıya olduğu sorun yalnızca Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş değildir. Aynı zamanda askeri teknolojideki dönüşüm de mevcut güvenlik ortamını yeniden şekillendirmektedir. Özellikle insansız hava araçları son yıllarda modern savaşların en önemli unsurlarından biri haline gelmiştir. Görece düşük maliyetli olmaları, uzun menzillerde faaliyet gösterebilmeleri ve radar sistemlerinden kaçınabilmeleri nedeniyle İHA’lar savaş ile barış arasındaki sınırları bulanıklaştıran araçlar olarak öne çıkmaktadır.

Rusya açısından İHA’lar yalnızca Ukrayna’daki operasyonlarda değil, NATO’nun hava savunma kapasitesini test etmek için de kullanışlı araçlar olarak değerlendirilmektedir. Bu sistemlerin düşük irtifalarda uçabilmeleri ve düşürüldüklerinde teknik arıza veya operatör hatası gibi gerekçelerle inkar edilebilir olmaları, onları hibrit savaşın etkili unsurlarından biri haline getirmektedir. Bu nedenle NATO’nun görevi yalnızca mevcut ihlallere karşılık vermekle sınırlı değil. İttifak, gelecekte benzer tehditlerin ortaya çıkmasını önleyecek sürdürülebilir bir savunma yaklaşımı da geliştirmek durumunda.

Ancak bu süreç önemli maliyetler doğurmaktadır. Binlerce dolarlık İHA’ların yüz binlerce hatta milyonlarca dolarlık füze savar füze sistemleri gibi hava savunma sistemleriyle etkisiz hale getirilmeye çalışılması, savunma ekonomisi açısından ciddi bir dengesizlik yaratmaktadır. İHA tehditlerine karşı daha etkili bir savunma mekanizması oluşturmak amacıyla hem NATO’da hem de Avrupa Birliği’nde çalışmalar hız kazanmıştır. Bu kapsamda AB, insansız hava araçları ve bunlara karşı geliştirilen sistemlere yönelik koordineli bir yaklaşım öngören Dron ve Dron Karşıtı Güvenlik Eylem Planı üzerinde çalışırken, NATO bünyesinde de benzer savunma ve koordinasyon mekanizmalarının geliştirilmesine yönelik tartışmalar sürmektedir.

Sonuç olarak, Romanya ve Polonya’da yaşanan olaylar NATO’nun karşı karşıya olduğu yeni güvenlik ortamının somut göstergeleridir. İttifak, bir yandan Rusya kaynaklı tehditleri caydırmaya çalışırken, diğer yandan doğrudan bir çatışmaya sürüklenmeden güvenliğini koruma çabası içindedir. Bu nedenle Doğu Nöbeti Operasyonu, yalnızca doğu kanadının savunulmasına yönelik bir tedbir değil, aynı zamanda NATO’nun yeni nesil tehditlere uyum sağlama kapasitesinin de önemli bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Günümüzde NATO’nun karşı karşıya olduğu en temel sorun, İttifak’ın caydırıcılığını gerilimi tırmandırmadan nasıl sürdürebileceğidir. Bu durum, uluslararası ilişkiler literatüründe yer alan klasik güvenlik ikileminin NATO açısından yeniden gündeme gelmesine neden olmaktadır. Bu çerçevede NATO, Rusya ile doğrudan bir çatışmaya yol açmadan hava sahası güvenliğini güçlendirmek ve potansiyel tehditleri caydırmak amacıyla Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 5. maddesini işletmek yerine 4. madde kapsamında Doğu Nöbeti gibi çeşitli savunma ve caydırıcılık tedbirlerini hayata geçirmektedir.

[Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney, Milli İstihbarat Akademisi Öğretim Üyesidir.]

* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.