GRAFİKLİ - Karadeniz'deki saldırılar küresel tahıl sevkiyatını aksatıyor

Ekonomi Haberleri - EMRE GÜRKAN ABAY - Karadeniz ve Azak Denizi'nde limanlara, tahıl terminallerine ve ticari gemilere yönelik saldırıların yoğunlaşması Rusya ile Ukrayna'dan yapılan tahıl sevkiyatlarını aksatırken bu durum küresel gıda güvenliğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı Rusya ile Avrupa'nın ekmek sepeti olarak bilinen Ukrayna'nın karşılıklı saldırıları, hasat döneminde bölgedeki deniz taşımacılığı üzerindeki baskıyı yükseltti.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, Ukrayna'da bu yıl tahıl ve yağlı tohum üretiminin geçen yılki 80 milyon tondan 81 milyon tona çıkması beklenirken tarım ürünleri ülkenin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler (BM) yetkilileri, saldırıların küresel tarım piyasalarındaki etkilerinin görülmeye başlandığını belirterek gerilimin tırmanmasının önlenmesi çağrısında bulunuyor.

BM Dünya Gıda Programı da ticari güzergahlara yönelik saldırıların sürmesi halinde Ukrayna’dan yapılan tahıl sevkiyatının daha fazla aksayabileceği ve küresel gıda güvensizliğinin derinleşebileceği uyarısında bulundu.

Ukrayna limanlarında gemi trafiği büyük ölçüde durdu

Ukrayna Altyapı Bakanlığı verilerine göre, temmuzda limanlarda bulunan gemilere 35, denizdeki gemilere 22 ve liman tesislerine 67 saldırı düzenlendi. Ukrayna limanlarındaki gemiler, 2025’in tamamında ise toplam 14 kez saldırıların hedefi olmuştu.

Rusya'nın Odessa bölgesindeki limanlar ve çevresindeki altyapıya yönelik saldırılarını artırması, Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatında kullandığı ana güzergahı doğrudan etkiliyor.

Ukrayna'nın tarım ürünleri ihracatının yüzde 90'dan fazlası Odessa ve çevresindeki limanlar üzerinden gerçekleştiriliyor. Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarındaki ticari gemi trafiği, güvenlik risklerinin artması nedeniyle temmuzun ikinci yarısından itibaren büyük ölçüde durdu.

Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, gemi sahiplerinin 22 Temmuz'dan itibaren ülkenin Karadeniz limanlarına tarım ürünü almak üzere gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu bildirdi.

Kararın Ukrayna makamlarınca değil gemi sahipleri tarafından alındığını belirten Vısotskiy, alternatif ihracat güzergahlarının ağustos sonuna kadar tam kapasiteye ulaşamayacağını söyledi.

Vısotskiy, kara ve nehir güzergahlarının tam kapasiteye ulaşması halinde bile Karadeniz limanlarından normal koşullarda yapılan sevkiyatın ancak yarısını karşılayabileceğini ifade etti.

Danimarka merkezli deniz taşımacılığı şirketi Maersk de güvenlik riskleri nedeniyle Çernomorsk üzerinden yürüttüğü bağlantı hizmetini geçici olarak askıya aldı. Şirket, Çernomorsk'taki yükleri Romanya'nın Köstence Limanı'na yönlendirirken mevcut ihracat rezervasyonlarının iptal edilebileceğini veya yükleme limanının Köstence olarak değiştirilebileceğini açıkladı.

Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna limanları ve gemilerine yönelik saldırılarda askeri amaçlarla kullanılan hedeflerin vurulduğunu savunurken Ukrayna yönetimi, hedef alınan tesisler ile gemilerin önemli bölümünün sivil ticaret ve tarım ürünleri ihracatında kullanıldığını belirtiyor.

Rusya'nın tahıl terminalleri de hedef alınıyor

Ukrayna da son dönemde Rusya'nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyısındaki limanlarına, tahıl terminallerine ve ticari gemilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdı.

Rusya'nın Taman Limanı'ndaki önemli tahıl ihracat terminallerinden birinin saldırıda hasar gördüğü, Karadeniz kıyısındaki bazı terminallerin ise güvenlik riskleri nedeniyle kara yoluyla tahıl kabulünü sınırlandırdığı bildirildi.

Azak Denizi'ndeki gemi hareketlerinin 10 Temmuz'dan itibaren sınırlandırılması, Taman Limanı'ndaki faaliyetleri de etkiledi. Novorossiysk ve Tuapse limanlarından tahıl sevkiyatı devam ederken güvenlik tedbirleri ve operasyonel kısıtlamalar nedeniyle yükleme hızının düştüğü belirtiliyor.

Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği, ticari gemiler ile liman altyapısına yönelik saldırıların Karadeniz'deki taşımacılığı doğrudan tehdit ettiğini ve mevcut koşulların sürmesi halinde ihracat koridorlarının kapanabileceği uyarısında bulundu.

Rusya ve Ukrayna, karşı tarafın sivil gemileri ve liman altyapısını hedef aldığı yönündeki suçlamaları reddederek yalnızca askeri faaliyetlerle bağlantılı unsurlara saldırı düzenlediklerini ileri sürüyor.

Karadeniz Tahıl Koridoru gıda krizini önlemişti

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın himayesinde, dünyadaki olası bir gıda krizini önlemek amacıyla 22 Temmuz 2022 tarihinde Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM arasında İstanbul'da Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması imzalandı. Koridorun açık kaldığı süre boyunca 1000'den fazla gemiyle yaklaşık 33 milyon ton tahıl dünya pazarlarına ve ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı ve dünyada olası bir gıda krizi önlendi.

Koridor, Ukrayna tahılının dünya piyasalarına sevk edilmesini sağlarken küresel gıda fiyatları üzerindeki baskının azaltılmasına da katkıda bulunmuştu.

Rusya'nın Temmuz 2023'te anlaşmadan çekilmesinin ardından Ukrayna, Karadeniz'in batı kıyısı boyunca Romanya ve Bulgaristan karasularına yakın ilerleyen alternatif bir deniz koridoru oluşturmuştu.

Ancak limanlar, ticari gemiler ve tahıl terminallerine yönelik saldırıların yoğunlaşmasıyla gemi şirketlerinin seferlerini durdurması, söz konusu güzergahın faaliyeti ve yeni hasat dönemindeki ürünlerin dünya piyasalarına ulaştırılması açısından belirsizliği artırdı.

Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki gerilimin sürmesi halinde tahıl sevkiyatlarındaki aksaklıkların özellikle bölgeden yapılacak ithalata bağımlı Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde fiyat ve arz baskısını artırabileceği değerlendiriliyor.